Datum26 november 2014
ThemaToezicht
Toekomstbestendigheid levensverzekeraars onder de loep

DNB spoort levensverzekeraars aan om hun bedrijfsmodellen toekomstbestendig te maken zodat zij blijvend kunnen voldoen aan de langlopende verplichtingen aan polishouders. De levensverzekeringsmarkt staat namelijk onder druk: traditionele winstbronnen drogen op en kostenbesparingen zijn hard nodig. DNB en de sector zijn met elkaar in gesprek over dit thema.

Verzekeringsmarkt krimpt

De verzekeringsmarkt, exclusief zorg, laat sinds 2008 een krimp zien in premievolume. Deze krimp is vrijwel volledig gelegen in de deelmarkt voor individuele levensverzekeringen. De andere deelmarkten zijn qua omvang relatief stabiel gebleven. De Nederlandsche Bank  verwacht dat  deze trend de komende jaren zal doorzetten.

Premievolume verzekeringssector excl. zorg
(EUR mrd)

Premievolume verzekeringssector excl. zorg

Bron: DNB
Toelichting: gemeten in bruto premies. Voor Leven Collectief alleen in periodieke premie, aangezien voor de markt voor koopsommen geen voorspelling kan worden gemaakt.

Terug naar de kern in de individueel levenmarkt

In de individuele levenmarkt bedroeg het premievolume in 2013 nog ongeveer EUR 9,5 mrd. In de komende tien jaar moet rekening worden gehouden met een halvering van dit volume.  Dit komt met name door de introductie van banksparen en de gevolgen van het dossier beleggingsverzekeringen. Vermogensopbouw vindt vrijwel niet meer plaats via levensverzekeringsproducten. Producten waar wel vraag naar blijft zijn producten waarin de verzekeringscomponent centraal staat. De basisbehoefte om risico’s af te dekken zal blijven bestaan. De vraag naar lijfrenten en overlijdensrisicoverzekeringen blijft daarom aanwezig. De concurrentie is hier wel hoog en de marges zijn daarom beperkt. De groei van banksparen zal naar verwachting verder doorzetten. Bankdochters van verzekeraarsgroepen hebben op dit moment een marktaandeel van bijna één derde in de bankspaarmarkt, maar ook in deze markt is de winstgevendheid beperkt.

Geschatte totale verkoop fiscaal gefaciliteerde vermogensopbouw-producten

Geschatte totale verkoop fiscaal gefaciliteerde vermogensopbouw-producten
Bron: DNB
Toelichting: Gemeten als volledige nieuwe productie: premie plus koopsommen 

Concurrentieveld pensioenmarkt verandert

Het concurrentieveld in de pensioenmarkt verandert door de introductie van nieuwe pensioenuitvoerders. Zo is de premiepensioeninstelling (PPI) enige jaren geleden geïntroduceerd, die zich kenmerkt door een simpel pensioenproduct met lage kosten. Op dit moment wordt daarnaast gewerkt aan de ontwikkeling van het algemeen pensioenfonds (APF), om de keuzemogelijkheden in deze markt verder te verbreden.De concurrentiedruk voor verzekeraars neemt hierdoor toe, maar tegelijkertijd kan deze ontwikkeling ook kansen bieden. Verzekeraarsgroepen kunnen immers zelf ook een PPI of APF oprichten en zo hun belang op de pensioenmarkt proberen veilig te stellen.

Daarnaast is er in de markt voor collectieve levensverzekeringen een trend gaande van defined benefit-regelingen (DB) naar defined contribution-regelingen (DC). In DB-regelingen geeft de verzekeraar garanties af aan de pensioendeelnemers over de hoogte van het pensioen, en komen onder andere beleggingsopbrengsten en -verliezen voor rekening van de verzekeraar. In DC-regelingen lopen de deelnemers zelf meer risico’s. De transitie van DB- naar DC-regelingen leidt er daarom toe dat het verdienmodel van verzekeraars in de collectieve levenmarkt verandert.

Het verdienvermogen in de pensioenmarkt is zeer afhankelijk van politieke besluitvorming ten aanzien van het pensioenstelsel en daarmee moeilijk voorspelbaar.Wetswijzigingen kunnen negatief uitpakken voor verzekeraars maar tegelijkertijd kan versobering van het pensioenstelsel juist ook kansen bieden voor levensverzekeraars om alternatieve producten aan te bieden in de markt voor individuele vermogensopbouw.

Schadeverzekeringsmarkt blijft een vechtersmarkt

DNB verwacht dat de markt voor schadeverzekeringen niet zal groeien. Tegelijkertijd richten veel verzekeraarsgroepen met een focus op de levenmarkt zich steeds meer op deze markt in een poging hun verdienvermogen op peil te houden. In de particuliere schademarkt is de concurrentie groot, met name vanwege de opkomst van internet en vergelijkingssites. In het zakelijke segment is sprake van veel concurrentie van internationale gespecialiseerde partijen.  Positief is dat de relatief korte looptijd van schadeproducten verzekeraars in staat snel bij te sturen wanneer de situatie daarom vraagt.

Kostenbeheersing en flexibiliteit zijn essentieel

De geschetste vooruitzichten maken dat het belang van kostenbeheersing de komende jaren verder toeneemt. De operationele complexiteit en IT-legacy van veel verzekeraars maken dit een uitdagende opgave. Verzekeraars(groepen) die erin slagen om te groeien in andere bedrijfsonderdelen hoeven mogelijk minder te reduceren, indien zij hun mensen en middelen flexibel kunnen inzetten om op andere wijze toegevoegde waarde te leveren voor de maatschappij.

DNB en sector in dialoog

Het ontwikkelen van de beschreven marktvisie was het startpunt van een eerder dit jaar aangekondigd themaonderzoek van DNB naar de toekomstbestendigheid van de verzekersector. Aan de hand van deze visie is DNB afgelopen maanden met de sector in gesprek gegaan over het realisme en de haalbaarheid van strategieën en beoogde bedrijfsmodellen van verzekeraars. DNB blijft de komende tijd hierover in gesprek met de sector en zal in het toezicht opvolging geven aan de bevindingen uit het onderzoek. De aanstaande introductie van het risicogebaseerde toezichtkader Solvency II zal hieraan ondersteunend zijn.