Budgetteren

Budgetteren

Financiële problemen

Schulden vormen een groeiend probleem in onze samenleving. Niet alleen voor de schuldenaar, maar ook voor zijn omgeving. Een korte inleiding in oorzaken, gevolgen en aanpak.

Gevolgen voor omgeving

Schulden vormen niet alleen een probleem voor de schuldenaar, ook voor zijn omgeving, de schuldeiser en de maatschappij. Mensen met schulden participeren minder.

Werkgevers

Uit de Nibud-peiling onder werkgevers (‘Financiële problemen op de werkvloer‘, 2012) blijkt dat 79% van de ondervraagde bedrijven werknemers heeft met financiële problemen. De kosten voor werkgevers lopen snel op. Zo wordt verlies aan productiviteit van de werknemer op minimaal 20% geschat, het verwerken van een loonbeslag kost een uur en het ziekteverzuim bij werknemers met financiële problemen wordt geschat op 9 dagen per werknemer.

Gemeenten

Ook de kosten voor gemeenten lopen op door schuldenproblematiek. Als een gezin uit huis wordt gezet dan heeft de gemeente de kosten van de maatschappelijke opvang, maar ook instanties als maatschappelijk werk en jeugdzorg moeten in actie komen.
37 %
van de Nederlandse huishoudens heeft betalingsachterstanden

Feiten en cijfers

Uit het onderzoek Geldzaken in de praktijk (2015) blijkt dat 37% van de Nederlandse huishoudens het afgelopen jaar met een of meerdere betalingsachterstanden te maken heeft gehad. Uit dit onderzoek blijkt ook, dat het aantal huishoudens met betalingsproblemen nagenoeg gelijk is aan 2012, maar dat de oorzaak van de problemen verschuift. In 2012 was de belangrijkste reden dat men nalatig is geweest. In 2015 was de  belangrijkste reden voor financiële problemen, dat men niet in staat was om de rekeningen te betalen vanwege hoge vaste lasten of hoge zorgkosten. En dit soort betalingsproblemen zijn moeilijker op te lossen dan problemen die ontstaan door nalatigheid.
Top 3 oorzaak betalingsachterstanden 2015
Mijn vaste lasten zijn te hoog (27%)
Als gevolg van inkomensdaling (26%)
Ik had te hoge zorgkosten (22%)
Om financiële problemen preventief te kunnen bestrijden, is het van belang te weten welke factoren van invloed zijn op het ontstaan ervan. Het onderzoek ‘Geldzaken in de praktijk 2015’ is tevens een verkenning naar de achterliggende oorzaken. Belangrijke uitkomsten:
Vaardigheden zijn belangrijk, met name het hebben van overzicht, inzicht en plannen.
Nog belangrijker is echter de persoonlijke houding. Een kortetermijnvisie hebben en snel aan verleidingen toegeven vergroot de kans op problemen.
Spaarbehoeftig zijn verkleint de kans op financiële problemen.
Oorzaken
Er zijn verschillende mogelijkheden om schulden te categoriseren. Een veelgebruikte indeling is die van De Greef (1992).
Overlevingsschulden: er zijn te weinig inkomsten in verhouding tot de vaste lasten.
Overbestedingsschulden: er zijn voldoende inkomsten maar er wordt naar verhouding te veel uitgegeven.
Aanpassingsschulden: er vindt een verandering in de levensomstandigheden plaats, vaak met als gevolg plotselinge inkomensdaling. Deze daling zorgt voor schulden.
Compensatieschulden: overbesteding, als gevolg van compensatiegedrag.
Een andere bekende indeling is die van Boorsma e.a. (1994):
Budgettaire redenen, zoals ontslag, stoppen met overwerk, pensioen, maar ook slecht financieel beheer.
Verandering in levensfase, zoals het krijgen van een kind, een echtscheiding of het overlijden van de partner.
Psychosociale problemen, zoals gebrek aan weerbaarheid en compensatiegedrag, maar ook verslavingen.
Financieel gedrag
In het werkveld is steeds vaker aandacht voor de rol die gedrag speelt bij financiële problemen. Schulden ontstaan vaak door een combinatie van verschillende oorzaken. Dat kunnen gebeurtenissen zijn, maar kennis, vaardigheden en het gedrag van de schuldenaar zijn ook bepalend. Niet iedereen met een laag inkomen of een terugval in inkomen krijgt tenslotte te maken met financiële problemen.